หลายท่านอาจสงสัยว่าอาการจี๊ด ๆ และคัน ๆ เวลายุงกัดเกิดจากอะไร ? เกิดจากปากยุงทิ่มลงผิวหนังของเราหรือไม่ ?
ความจริงก็คือ …. ลำพังปากยุงไม่ได้ทำให้เรารู้สึกได้ขนาดนั้นเลย แต่อาการคันเกิดขึ้นเนื่องจากสาร Histamine จากเซลล์ภูมิคุ้มกัน (Immune cells) ของเราเอง เซลล์เหล่านี้เรียกว่า mast cells โดยเมื่อส่วนผิวหนังถูกกระตุ้นอย่างเช่นเป็นรอยถลอกหรือถูกยุงกัด/ถูกแมลงกัด mast cells จะปล่อยสาร histamine ออกมาเพื่อกระตุ้นให้ระบบภูมิคุ้มกันหลักของร่างกายเราทำงาน
กลไกภูมิคุ้มกันของร่างกายบริเวณผิวหนังไม่ได้แยกแยะว่าสิ่งแปลกปลอมเหล่านั้นคืออะไร มันมีหน้าที่อย่างเดียวก็คือลำเลียงเซลล์เม็ดเลือดขาวชนิดพิเศษที่ต่อต้านเชื้อโรคมาที่จุดเกิดเหตุให้เร็วที่สุดเพื่อมาต่อต้านสิ่งแปลกปลอมเหล่านั้นครับ และการหลั่งสาร Histamine คือด่านแรกของกลไกนี้
โดย Histamine มันจะเริ่มทำให้หลอดเลือดในบริเวณนั้นขยายตัวดึงดูดเซลล์ภูมิคุ้มกัน ช่วยให้เซลล์เม็ดเลือดขาวชนิดพิเศษที่ต่อต้านเชื้อโรคเดินทางไปยังบริเวณที่ติดเชื้อได้อย่างรวดเร็วเพื่อทำลายแบคทีเรีย
แต่ Histamine เวลามันทำงานจะมีผลข้างเคียง คือมันจะไปจับกับตัวรับ (Receptor) H1 และ H4 ปลายประสาทในผิวหนัง การจับตัวกันนี้จะกระตุ้นเส้นใยประสาทส่งสัญญาณไฟฟ้าไปยังไขสันหลังและสมอง ซึ่งรับรู้ได้ว่าเป็นอาการ “คัน” ครับ
ภาพประกอบผมทำจาก ChatGPT
หลายท่านคงเคยได้ยินยา Antihistamines หรือยาแก้แพ้ มันคือยาที่ถูกใช้กันแพร่หลายเป็นเรื่องปกติ ยากลุ่มนี้จะทำหน้าที่ยับยั้งการทำงานของ Histamin ซึ่งคนที่เป็นภูมิแพ้ก็จะมีโอกาสสารพัดที่ไม่พึงประสงค์เกิดจากการทำงานของ Histamin เองครับ ยาแก้แพ้จะช่วยหยุดอาการต่าง ๆ เช่น จาม คัน น้ำตาไหล สารเคมีในยาแก้แพ้ทำหน้าที่เหมือน “ลูกกุญแจ” ที่พอดีกับแม่กุญแจของ receptor H1 , H4 เพื่อป้องกันไม่ให้ Histamin มาเกาะติดที่ปลาย receptor H1 , H4 และก่อให้เกิดปฏิกิริยาได้