วันนี้จะขอเสนอเรื่องราวของวัตถุดิบอาหารไทยหลายอย่างซึ่งใกล้ตัวมากทุกท่านก็คุ้นชื่อดี แต่อาจไม่ทราบที่มาว่ามันมาจากส่วนใดของพืช/สัตว์ จริง ๆ แล้ว วัตถุดิบพวกนี้มีเยอะมาก แต่ผมจะขอเลือกมานำเสนอ 10 อย่างครับ
1. เม็ดมะม่วงหิมพานต์
เม็ดมะม่วงหิมพานต์ที่เราเคี้ยวกันอย่างอร่อยมัน ๆ คล้ายถั่วนั้น มันมาจากผล “มะม่วงหิมพานต์” เป็นพืชพื้นเมืองของภาคตะวันออกเฉียงเหนือของบราซิล ปัจจุบันมีแพร่หลายทั่วไปในภูมิภาคเขตร้อน พืชชนิดนี้นำเข้ามาปลูกครั้งแรกที่ภาคใต้ของประเทศไทยเมื่อปี พ.ศ. 2444 โดยพระยารัษฎานุประดิษฐ์มหิศรภักดี ปัจจุบันปลูกกันมากที่สุดที่จังหวัดอุตรดิตถ์
ส่วนที่เรียกว่า “เม็ด” นั้นแท้จริงแล้วคือเมล็ด (Seed) ที่อยู่ภายในผลแท้ของมะม่วงหิมพานต์มีลักษณะเป็นรูปไตสีเทา ส่วนที่เราเห็นเป็นผลอวบสีแดงหรือเหลืองนั้นคือ”ผลเทียม” ซึ่งเป็นส่วนของก้านดอกที่ขยายใหญ่ขึ้น
2. ผักกาดดอง
ผักกาดดองที่เรากินกับขาหมูหรือข้าวซอยนั้น มันคือ “ผักกาดเขียว” เป็นผักกาดที่ปลูกกันมานานแล้ว เป็นผักที่นิยมนำมาดองโดยไม่นิยมรับประทานสดเพราะมีรสขม แม้แต่ต้มสุกแล้วก็ยังไม่หายขม ด้วยเหตุนี้ในตลาดหรือในซูเปอร์มาร์เก็ตเราจึงไม่เคยเห็นผักกาดเขียวเลย เราจะพบเห็นแต่ผักกาดขาว , กะหล่ำปลีเท่านั้น ซึ่งหลังจากดองเค็มแล้วจะกรอบ เปราะ ไม่เปื่อยยุ่ย
อีกชื่อเรียกหนึ่งก็คือ “เกี๊ยมฉ่าย” มันคือส่วนโคนหรือส่วน “ใจ” ของผักกาดเขียวครับ ส่วนนี้จะมีความแข็งขึ้นมาหน่อย เมื่อนำมาดองให้รสชาติเข้ม ๆ แล้วนำไปทำเมนูต่าง ๆ ที่เราคุ้นเคยได้ตามภาพนี้ครับ
3. สาคู
แป้งสาคูแบบของแท้ที่ไม่ใช่ทำมาจากแป้งมันสำปะหลังนั้น ทำมาจากต้นไม้ขนาดใหญ่ทางภาคใต้ของไทยคือ “ต้นปาล์มสาคู” (Sago Palm) ซึ่งเมื่อทำมาเป็นเมนูขนมเช่น “ขนมสาคูต้น” จะถือว่าเป็นอาหารพิเศษ หากินไม่ง่าย มีเฉพาะทางภาคใต้เท่านั้น กระบวนการที่จะทำแป้งสาคูแท้นั้นจะทำจากเนื้อในของต้นปาล์มสาคู ซึ่งจะล้มต้นเพื่อขูดเอาเนื้อปาล์มได้ก็ต่อเมื่อมันมีอายุ 8 – 10 ปี
4. หน่อไม้
อันนี้ก็ไม่ซับซ้อนเท่าไหร่ทุกท่านรู้จักดีอยู่แล้วแต่ก็น่าสนใจจึงมานำเสนอด้วยครับ “หน่อไม้” คือหน่ออ่อนของไผ่ที่แตกจากเหง้าใต้ดิน ที่นิยมกันที่สุดคือหน่อไม้จาก “ไผ่บงหวาน” (Bambusa Burmanica) เพราะกินเป็นหน่อไม้ดิบได้โดยไม่ขมติดลิ้นเหมือนหน่อไม้ไผ่พันธุ์อื่น ๆ แต่หากจะนำไปทำเป็นเมนูอื่นที่ผ่านความร้อนก็จะใช้ “หน่อไม้ไผ่รวก” เพราะนิยมปลูกกันมากหาง่ายราคาถูกครับ
5. ดอกงิ้ว
สำหรับดอกงิ้ว คนที่คุ้นเคยก็น่าจะเป็นภาคเหนือเท่านั้นครับ เนื่องจากเป็นวัตถุดิบหลักใส่ในขนมจีนน้ำเงี้ยว ดอกงิ้วก็เป็นดอกไม้สีแดงสดตามภาพครับ เวลานำมาใช้เป็นวัตถุดิบจะต้องนำมาตากแห้งดึงเกสรออกเพราะมันขม ตอนที่มันแห้งอาจจะดูไม่น่ากิน แต่พอไปอยู่ในขนมจีนน้ำเงี้ยวแล้วมันมี texture การเคี้ยวที่ดีมาก มีความมัน
